Forever Young: Zinema erliebean

1940ko hamarkadaren amaiera inguruan (Hollywoodeko estudioek ekoitzitako 3Dko filmen lehen olatu iragankorrerako gutxi falta zenean), Sergei Eisenstein zinemagile sobietarrak fede handia zuen formatu horrek etorkizunean izango zuen arrakastan. Honela idatzi zuen: «Etorkizuna estereozinemarena dela zalantzan jartzea etorkizunik egongo ote den zalantzan jartzea bezain inozoa da». Gaur egun, ordea, badakigu historiak beste bide bat hartu zuela. Azken ehun urteetan zinemaren tresna kutxan sartu diren formatu berri gehienak ez bezala (soinua, kolorea, formatu panoramikoen proportzioak eta soinu inguratzailearen nahasketak), 3Dak ez du inoiz lortu bere ikusgarritasuna narratibaren eta pertsonaiek bultzatutako narrazioaren zerbitzura jartzea. Aldiz, atzamarrak begietan sartzen dizkigu, tarte baterako zigortzen dute, desagertu egiten da, berpiztu egiten da eta, urte asko geroago, berriro agertzen da, baina ez du inoiz lortzen industriako helduen mahaian esertzea.

 

 3D formatua benetako Peter Pan bat da. Beti agertzen da, behin eta berriz, gazteen erakustaldi moduko batean, eta etengabe ari da ikasten nola jokatu behar duen eta zein diren manera onak. Oso gutxitan konformatzen dira objektuak eta espazioak sakontasunean erakustearekin: zinemagileek 3Da gure begiak zirikatzeko aukera gisa erabiltzeko joera dute, objektuak eta substantziak pantailatik kanpo jaurtitzeko aukera gisa; hasierako zinemagintzatik laugarren pareta apurtzeko lilura hori hartzen du formatuak, orduan zinemagileak ez baitziren hainbeste arduratzen kamera, pantaila eta publikoa existitzen ez zirelako itxurak egiteaz. Haustura horiek, bizitzak pantailan duen mugimenduak eta muntaketaren espazio- eta denbora-talkek bezala, filmen benetako izateko arrazoitzat har daitezkeen sentsazioak eskaintzen dituzte; horietako onenek, ordura arte imajinaezinak ziren irudi berriak aurkezteaz gain, begiratzeko eta ikusteko modu berriak ikastera bultzatzen gaituzte.

 

 Hasieran zinemak zuen «ikuskizun» moldearekin gertatzen den bezala (eta Tom Gunning-ek gogorarazi zigun ez dela inoiz guztiz desagertu 1910eko hamarkadan narratiba hori produkzio modu estandar bihurtu zenetik), 3Dak ere bizitza bat izan du underground kulturan. Betaurrekodun formatua industriak frankizien formulaz jositako produkzio handietara, merkatu globalaren hedapenera eta diru sarreren sekulako maximizaziora hartutako bidearen ikur bihurtu bada ere, estereoskopiak hainbat artista eta zinemagile independenteren irudimena bete du 1930eko hamarkadaz geroztik. Esplorazio horien historiari erreparatuz gero, ikus dezakegu zientzian, norberaren hausnarketan eta benetako jakin-minean errotuta zeudela, eta ez hainbeste estudioetako teknikariek egiten dizkiguten trikimailuetan. «Forever Young: Zinema erliebean» programak 3Daren energia primario, intimo eta adierazkorrenen mende oso bat ospatzen du.